Türk Kahvesi ve Geleneği: Bir Somut Olmayan Kültürel Miras Araştırması (Turkish Coffee and Its Tradition: Exploring an Intangible Cultural Heritage Practice)
DOI:
https://doi.org/10.63556/jotags.2026.1917Anahtar Kelimeler:
Türk kahvesi kültürü- Somut olmayan kültürel miras- Türk kahvesinin sembolik anlamları- Tüketim pratikleri- Kültürel aktarımÖz
Türk kahvesi, özgün hazırlanma biçiminin ötesinde, bireylerin gündelik yaşam deneyimleri, sosyal ilişkileri ve kültürel hafızaları içerisinde anlam kazanan önemli bir kültürel miras unsurudur. Bu araştırmanın amacı, Türk kahvesi kültürü ve geleneğinin günümüzde nasıl anlamlandırıldığını, bireylerin bu pratiğe yüklediği sembolik değerleri ve değişen tüketim alışkanlıkları karşısındaki dönüşümünü ortaya koymaktır. Nitel araştırma yaklaşımının benimsendiği çalışmada veriler, kartopu örnekleme yöntemiyle ulaşılan 40 katılımcıyla gerçekleştirilen yarı yapılandırılmış görüşmeler aracılığıyla elde edilmiştir. Tümevarımcı içerik analizi sonucunda 1100 kod, 23 tema ve üç ana kategori belirlenmiştir. Bu kategoriler; Türk Kahvesi Algıları [TKA], Türk Kahvesi Tüketim Davranışları [TKTD] ve Türk Kahvesinin Olmazsa Olmazları [TKOO] şeklinde yapılandırılmıştır. Bulgular, Türk kahvesinin hatır, paylaşım, sohbet, misafirperverlik ve kültürel aidiyet gibi anlamlarla ilişkilendirilen sosyal bir pratik olduğunu göstermektedir. Ayrıca geleneğin değişen yaşam koşullarına uyum sağlayarak farklı tüketim biçimleri ve bağlamlar içerisinde sürdürüldüğü ortaya konulmuştur.
Referanslar
Akşit Aşık, N. (2017). Değişen kahve tüketim alışkanlıkları ve Türk kahvesi üzerine bir araştırma. Journal of Tourism and Gastronomy Studies, 5(4), 310–325. https://doi.org/10.21325/jotags.2017.152
Arslan, F. (2023). Kültürel bir miras olarak Türk kahvesi ve yiyecek içecek işletmelerindeki yeri. Turizm Ekonomi ve İşletme Araştırmaları Dergisi, 5(1), 63–74. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/2699800
Balcı, F. (2019). Cezveden kültüre 40 yıl: Türk kahvesi ve geleneği. Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, 7(87), 315-328. https://doi.org/10.16992/ASOS.14688
Bayizit, A. A., Özcan, T., Ersan, Y. L., & Şahin, O. I. (2009). Türk kahvesinin tarihçesi ve özellikleri. II. Geleneksel Gıdalar Sempozyumu Bildirileri (ss. 599-603). TMMOB Gıda Mühendisleri Odası.
Bulduk, S., & Süren, T. (2008). Türk mutfak kültüründe kahve. 38. Uluslararası Asya ve Kuzey Afrika Çalışmaları Kongresi Bildirileri (ss. 299-309). Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu.
Demiray, G. (2011). Sufi meclislerinden kahvehanelere. İçinde Tüm zamanların hatırına sarayda bir fincan kahve (ss. 65-80). TBMM Millî Saraylar Daire Başkanlığı.
Demirli, A. Ö., & Öztürk, N. (2011). 19. yüzyıl Osmanlı Sarayı'nda kahve ikram töreni. İçinde Tüm zamanların hatırına sarayda bir fincan kahve (ss. 37-49). TBMM Millî Saraylar Daire Başkanlığı.
Durukan, L. (2013). Çekirdekten kültüre: Türk kültüründe kahve ve kahvehane. Bilim ve Kültür, 2, 124–134.
Gedük, S. (2019). Topkapı Sarayı'nda kahve geleneği. EPOS 7 Sanat ve Kültür Dergisi, 2, 44-47.
Güngör, İ. (2005). Popüler kültür ürünü olarak fal. İletişim, 21, 169-202.
Gürsoy, D. (2019). Sohbetin bahanesi kahvesi (4. bs.). Oğlak Yayınları.
Hattox, R. S. (1996). Kahve ve kahvehaneler: Bir toplumsal içeceğin Yakındoğu'daki kökenleri (N. Elhüseyni, Çev.). Tarih Vakfı Yurt Yayınları. (Orijinal eser 1985'te yayımlanmıştır.)
Heise, U. (2001). Kahve ve kahvehane (M. Tüzel, Çev.). Dost Kitabevi. (Orijinal eser 1997'de yayımlanmıştır.)
Işıklı, S. G. (2020). Türk kahvesi geleneğinin Osmanlı döneminde kültür ve sanata yansıma biçimleri. İçinde N. Güz & B. Ayhan (Ed.), Uluslararası Türk Kültürü ve Sanatı Sempozyumu Bildiriler Kitabı (ss. 141–155). Etimesgut Belediyesi.
Işın, E. (2006). Bir içecekten daha fazla: Kahve ve kahvehanelerin toplumsal tarihi. İçinde S. Özpalabıyıklılar (Ed.), Tanede saklı keyif: Kahve (ss. 10-43). Yapı Kredi Yayınları.
Julien, H. (2008). Content analysis. İçinde L. M. Given (Ed.), The SAGE encyclopedia of qualitative research methods (Vol. 1, pp. 120–122). Sage.
Karhan, J. (2021). Toplumsal ve kültürel bir içecek: Türk kahvesi. Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi, 52, 149-165. https://doi.org/10.17498/kdeniz.998437
Kılınç Şahin, S., & Baysal, K. (2022). Gastronomi şehri Gaziantep'te menengiç kahve kültürü. İçinde Ç. Özer, T. Dalgın, & Z. Bingöl (Eds.), 4. Uluslararası Turizm ve Kültürel Miras Kongresi Bildiri Kitabı (ss. 186–197). Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi.
Kılınç Şahin, S., Ceylan, Ö., İncili, K. G., & Engin, A. S. (2023). Antik kent Datça'da badem kahve kültürü. İçinde Ege Zirvesi 10. Uluslararası Sosyal Bilimler Kongresi Bildirileri (ss. 893-899).
Kılınç Şahin, S., & Taşdemir, D. (2021). Evaluation of Turkish coffee in the scope of gastronomy tourism. İçinde İ. Yazıcıoğlu, A. Işın, & Ö. Yayla (Eds.), Gastronomy and hospitality studies in tourism (pp. 163-175). Peter Lang. https://doi.org/10.3726/9783631855560.003.0010
Koz, G. F. (2011). Çekirdekten fincana: Bir yudum kahve kırk yıl hatır. İçinde Tüm zamanların hatırına sarayda bir fincan kahve (ss. 13-35). TBMM Millî Saraylar Daire Başkanlığı.
Küçükkömürler, S., & Özgen, L. (2009). Coffee and Turkish coffee culture. Pakistan Journal of Nutrition, 8(10), 1693-1700. https://doi.org/10.3923/pjn.2009.1693.1700
Küçükkömürler, S., & Şeren Karakuş, S. (2009). Kahve. İçinde II. Geleneksel Gıdalar Sempozyumu Bildiriler Kitabı (27–29 Mayıs 2009, Van, Türkiye) (ss. 505–508). Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Ziraat Fakültesi.
Metin, O., & Ünal, Ş. (2022). İçerik analizi tekniği: İletişim bilimlerinde ve sosyolojide doktora tezlerinde kullanımı. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22(Özel Sayı 2), 273-294. https://doi.org/10.18037/ausbd.1227356
Miles, M. B., & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded sourcebook (2nd ed.). Sage.
Patay, E. B., Bencsik, T., & Papp, N. (2016). Phytochemical overview and medicinal importance of Coffea species from the past until now. Asian Pacific Journal of Tropical Medicine, 9(12), 1127-1135.
Saltan, F. Z., & Kaya, H. (2018). Kahve: Bir farmakognozik derleme. FABAD Journal of Pharmaceutical Sciences, 43(3), 279-289.
T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı. (2022). Türk kahvesi kültürü ve geleneği. Yaşayan Miras ve Kültürel Etkinlikler Genel Müdürlüğü. https://yakegm.ktb.gov.tr/TR-345122/turk-kahvesi-kulturu-ve-gelenegi.html
T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı. (2025). Dünya Miras Listesi. Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü. https://kvmgm.ktb.gov.tr/tr-44423/dunya-miras-listesi.html
Toker, A., & Akoğlan Kozak, M. (2024). Türk kahvesi fincanları: Tarihsel ve kültürel bir değerlendirme. TURAR Turizm ve Araştırma Dergisi, 13(2), 299-319. https://doi.org/10.7460/turar.1538138
Türkyılmaz, G. (2020). İstanbul'da üçüncü dalga kahve kültürünün yayılması: Yeni orta sınıfın 2000 sonrası mekân ve kahve tüketimi [Yüksek lisans tezi, İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezDetay.jsp?id=WdM5g5aoE2hQVgYObu2t8Q&no=z0-v69_ie8IF5c0IpgcXTQ
Ustakara, F., & Burhan, E. (2017). Toplumsal iletişim kurumu olarak kahvehanelere dair bir araştırma: Gaziantep örneği. Erciyes İletişim Dergisi, 5(2), 210-226. https://doi.org/10.17680/erciyesakademia.293094
Yönet Eren, F., & Ceyhun Sezgin, A. (2018). Kültürel miras açısından Türk kahvesi. Turkish Studies, 13(10), 697-712. https://doi.org/10.7827/TurkishStudies.12880
Yayınlanmış
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Turizm & Gastronomi Çalışmaları Dergisi

Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License ile lisanslanmıştır.