Türkiye’nin Sosyoekonomik Değişkenlerinin Turizm Endüstrisine Etkileri: Kümeleme Analizi (The Effects of Turkey's Socioeconomic Variables on the Tourism Industry: Cluster Analysis)

Neslihan CAVLAK; Bige KÜÇÜKEFE

doi:10.63556/jotags.2026.1890

Yazarlar

Neslihan CAVLAK
Bige KÜÇÜKEFE

DOI:

https://doi.org/10.63556/jotags.2026.1890

Anahtar Kelimeler:

Turizm gelişimi- Sosyoekonomik belirleyiciler- Bölgesel heterojenlik- Kümeleme analizi- Türkiye

Öz

Turizm gelişimi, bölgesel ekonomik büyümenin önemli bir itici gücü olarak kabul edilmektedir. Bu çalışmanın amacı, Türkiye’deki bölgesel sosyoekonomik yapıların turizm gelişimiyle olan ilişkisini incelemektir. Çalışma, Türkiye’de turizm talebi ve arzının bölgesel olarak heterojenliğini ortaya koymakta ve farklı destinasyonların sosyoekonomik yapılarına özgü dinamiklerinin analiz edilmesine olanak tanımaktadır. Çalışmada, 2014–2023 döneminde 26 Düzey-2 bölgesine ait Türkiye İstatistik Kurumu (TUİK) verileri kullanılarak gelir eşitsizliği, eğitim, işgücü piyasası koşulları, sağlık altyapısı, göç dinamikleri ve turizm yoğunluğu göstergeleri analiz edilmiştir. Çalışmada bölgesel sosyoekonomik yapıların belirlenebilmesi için, tüm değişkenlerin z-skor standartlaştırması sonrası k-ortalamalar (k-means) temelli gözetimsiz bir kümeleme yöntemi uygulanmıştır. En uygun küme sayısı, Dirsek (Elbow) ve Siluet (Silhouette) yöntemlerinin birlikte kullanılmasıyla belirlenmiştir. Bulgular, düşük beşerî sermaye ve zayıf turizm performansıyla karakterize edilen daha az gelişmiş bölgeler, dengeli sosyoekonomik koşullar ve orta düzey turizm yoğunluğu sergileyen orta gelişmiş bölgeler, gelişmiş beşerî sermaye ve kamusal altyapı tarafından desteklenen güçlü turizm performansına, ancak daha yüksek gelir eşitsizliğine sahip yüksek gelişmiş bölgeler olmak üzere üç farklı bölgesel profil ortaya koymaktadır.

Referanslar

Adnan, A. (2018). Türk turizminin makroekonomik göstergeler üzerindeki etkileri. Journal of Tourism & Gastronomy Studies, 6(3), 3-23.

Alam, M. S. ve Paramati, S. R. (2016). The impact of tourism on income inequality in developing economies: Does Kuznets curve hypothesis exist?. Annals of Tourism Research, 61, 111-126.

Alegre, J., Pou, L. ve Sard, M. (2019). High unemployment and tourism participation. Current Issues in Tourism, 22(10), 1138-1149.

Arthur, D., & Vassilvitskii, S. (2007, January). k-means++: The advantages of careful seeding. In Soda (Vol. 7, pp. 1027-1035).

Awan, A. G. ve Siddique, M. F. (2019). Socio-economic determinants of tourism development in Pakistan. Global Journal of Management, Social Sciences and Humanities, 5(3), 499-520.

Bilek, G. (2025). Modeling Tourism Demand in Turkey (2008–2024): Time-series approaches for sustainable growth. Sustainability, 17(4), 1396-1415.

Boubtane, E., Dumont, J. C., & Rault, C. (2016). Immigration and economic growth in the OECD countries 1986–2006. Oxford Economic Papers, 68(2), 1-21.

Becker, G. S. (1993) ‘Nobel lecture: the economic way of looking at behavior’, Journal of Political Economy 101: 385–409.

Camacho, M., & Ramos-Herrera, M. D. C. (2025). Does tourism reduce income inequality?. Tourism Economics, 31(3), 381-401.

Castilho, D., & Fuinhas, J. A. (2025). Exploring the effects of tourism capital investment on income inequality and poverty in the European Union countries. Journal of Economic Structures, 14(1), 6.

Coşkun, K. ve Büyükşalvarcı, A. (2023). Turizm ve göç: Antalya ili örneği. International Journal of Social and Humanities Sciences Research (JSHSR), 10(94), 806-812.

Görmüş, Ş. ve Göçer, İ. (2010). The socio-economic determinant of tourism demand in Turkey: A panel data approach. International Research Journal of Finance and Economics, 55(1), 88-99.

Göymen, K. (2000). Tourism and governance in Turkey. Annals of Tourism Research, 27(4), 1025–1048.

Jain, A. K. (2010). Data clustering: 50 years beyond K-means. Pattern recognition letters, 31(8), 651-666.

Jovanović, S. ve IliĆ, I. (2016). Infrastructure as important determinant of tourism development in the countries of Southeast Europe. Ecoforum journal, 5(1), 288-294.

Kervankıran, İ. ve Eteman, F. S. (2020). Turizm ve bölgesel gelişme: Türkiye’de illerin turizm gelişmişlik düzeylerinin belirlenmesi. Ege Coğrafya Dergisi, 29(2), 125-140.

Lv, Z. (2019). Deepening or lessening? The effects of tourism on regional inequality. Tourism Management, 72, 23-26.

Lieberson, S. (1980). The interpretation of net migration rates. Sociological methodology, 11, 176-190.

Maimon, O., & Rokach, L. (Eds.). (2005). Data mining and knowledge discovery handbook (Vol. 2, No. 2005). New York: Springer.

Mandić, A., Mrnjavac, Ž. ve Kordić, L. (2018). Tourism infrastructure, recreational facilities and tourism development. Tourism and hospitality management, 24(1), 41-62.

Marti, L. ve Puertas, R. (2025). Relationship between tourism development and the socioeconomic progress of tourist destinations. Competitiveness Review: An International Business Journal, 35(1), 175-189.

Matijová, M., Onuferová, E., Rigelský, M. ve Stanko, V. (2019). Impact of selected indicators of tourism capacity and performance in the context of the unemployment rate in Slovakia. Journal of tourism and services, 10(19), 1-23.

Milovanović, V. (2017, June). The impact of human capital on tourism development. In Tourism International Scientific Conference Vrnjačka Banja-TISC (Vol. 2, No. 2, pp. 54-72).

Njoya, E. T. ve Seetaram, N. (2018). Tourism contribution to poverty alleviation in Kenya: A dynamic computable general equilibrium analysis. Journal of travel research, 57(4), 513-524.

Oleinik, E. ve Zakharova, A. (2019). City: Economic growth and social attractiveness issues. Entrepreneurship and sustainability issues, 7(1), 454.

Otero-Giráldez, M. S., Álvarez-Díaz, M. ve González-Gómez, M. (2012). Estimating the long-run effects of socioeconomic and meteorological factors on the domestic tourism demand for Galicia (Spain). Tourism Management, 33(6), 1301-1308.

Özdemir, M., Gürkan, M. İ. ve Kıral, M. (2000). Turizm hareketlerinin sosyo-ekonomik yapıya etkisi: Belek, Karpas ve Girne üzerine karşılaştırmalı bir inceleme. Anatolia: Turizm Araştırmaları Dergisi, 11(2), 79-84.

Piras, F. ve Pedes, F. (2025). The impact of socio-economic factors on the development of rural tourism: Italian case based on a regional analysis. Tourism and Hospitality, 6(1), 3.

Roslan, A., & Noor, M. (2008). Does income from tourism sources have an equalising effect on inequality among the poor? The case of Langkawi island, Malaysia. European Journal of Tourism Research, 1(2), 63-77.

Seckelmann, A. (2002). Domestic tourism—a chance for regional development in Turkey?. Tourism Management, 23(1), 85-92.

Seetaram, N. (2012). Immigration and international inbound tourism: Empirical evidence from Australia. Tourism Management, 33(6), 1535-1543.

Telfer, D. J. ve Sharpley, R. (2015). Tourism and development in the developing world. Routledge.

UN Tourism. (2024). Tourism and the Sustainable Development Goals: Progress Report 2024. Madrid: UN Tourism.

UNWTO (2025). Tourism Data and Matching Priorities - Türkiye | UN Tourism

Zhang, J. (2021). The effects of tourism on income inequality: A meta-analysis of econometrics studies. Journal of Hospitality and Tourism Management, 48, 312-321.

Zhang, Y. ve Ali, Q. (2024). Socio-economic determinants of sustainable tourism and their nexus with energy, environment, and economy (3ES): A panel data analysis. Energy Strategy Reviews, 56, 101577.