Usta-Çırak Geleneğiyle Gastronomik Mirasın Aktarımı: Diyarbakır Burma Kadayıfı Örneği (The Transmission of Gastronomic Heritage Through the Master-Apprentice Tradition: The Case of Diyarbakır Burma Kadayıf)

Yazarlar

  • Nuriye DEMİR
  • Seher KAVAK

DOI:

https://doi.org/10.63556/jotags.2026.1906

Anahtar Kelimeler:

Usta-çırak geleneği- Gastronomik miras- Burma kadayıf- Diyarbakır mutfağı

Öz

Burma kadayıfı, Diyarbakır’ın geleneksel tatlılarından biri olup gastronomik mirasının önemli unsurlarındandır. Literatürde konuya ilişkin çalışmaların sınırlı olması nedeniyle bu araştırmanın amacı, usta-çırak geleneğiyle günümüze aktarılan Diyarbakır Burma kadayıfının geleneksel üretim ve tüketim özelliklerini kayıt altına almak, özgün niteliklerinin korunmasına ve tanıtımına katkı sağlamaktır. Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden görüşme tekniği kullanılmış; Mart–Nisan 2025 döneminde 2 kadın ve 13 erkek olmak üzere 15 kadayıf ustası ve işletmecisiyle yüz yüze görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Veriler betimsel analiz yöntemiyle değerlendirilmiştir. Bulgular, burma kadayıfının tarihçesi, üretim süreci, malzemeleri, pişirme teknikleri, sunumu, tüketim alışkanlıkları, saklama koşulları ve Diyarbakır mutfak kültüründeki önemini ortaya koymuştur. Ayrıca ürünün ilk olarak Ermeni ustalar tarafından yapıldığı ve Bingöllü ustalar aracılığıyla Diyarbakır’a taşındığı belirlenmiştir. Çalışmada, usta-çırak geleneğinin sürdürülmesi için mesleki eğitim programları hazırlanması ve bir “Kadayıf Müzesi” kurulması önerilmektedir.

Referanslar

Abakay, M. A. (2012). Diyarbakır mutfağında yemek kültürü. Türkiye Yazarlar Birliği. 25 Ekim 2025 tarihinde https://www.tyb.org.tr/diyarbakir-mutfaginda-yemek-kulturu-5584yy.htm adresinden erişildi.

Ahmad, Y. (2006). The Scope and definitions of heritage: from tangible to intangible. International Journal of Heritage Studies, 12(3), 292-300. DOI:10.1080/13527250600604639

Akalın, A. (2024). Diyarbakır şehrinin kültürel değerlerinin Türkiye’nin yumuşak gücündeki yeri. A. Karakaş (Ed.), Şehir ve kültür: Diyarbakır’ın bin bir rengi içinde (ss. 15–24). Ensar Yayınevi.

Akbaba, M. (2021). Güney Doğu Anadolu Bölgesi’nin yöresel mutfak kültürü. H. Sarı Gök & İ. Ünal (Ed.), Temel bilgilerle yöresel mutfaklar (örnek menü ve reçeteler) içinde (ss. 430-454). Ankara: Nobel Yayıncılık.

Akdu, S. & Karakaş, D. (2019). Gastronomi turizmi ve coğrafi işaret kapsamında Diyarbakır ilinin gastronomi potansiyeli üzerine bir araştırma. IWACT 19 International West Asia Congress of Tourism Research içinde (ss. 263-274). Van.

Aksoy, M. & Sezgi, G. (2015). Gastronomi turizmi ve Güneydoğu Anadolu Bölgesi gastronomik unsurları. Journal of Tourism & Gastronomy Studies, 3(3), 79-89.

Alonso, A. D., & Krajsic, V. (2013). Food heritage down under: olive growers as Mediterranean ‘food ambassadors’. Journal of Heritage Tourism, 8(2-3), 158-171. DOI: 10.1080/1743873X.2013.767807

Arıcı, S. & Bayram, Ü. (2021). Gastronomi turizmi ve ilişkili kavramlar. S. Şengül & A. Kurnaz (Ed.), Gastronomi turizmi: Kavramlar, ilkeler ve uygulamalar içinde (ss. 25-44). Ankara: Detay Yayıncılık.

Arslantaş, E. & İnce Karaçeper, E. (2023). Eski Mezopotamya mutfak kültürünün günümüz Diyarbakır mutfağı üzerine etkileri. Journal of Tourism and Gastronomy Studies, 11(2), 1163-1188. DOI: 10.21325/jotags.2023.1238

Ateş, C. (2021). Diyarbakır’da yemek kültürü: Çağlar öncesine kısa bir yolculuk. Diyarbakır Dergisi, 1(1), 110-113.

Bal, F., & Dilek, S. E. (2021). Yerel halkın kültürel mirasa yönelik farkındalık düzeyi: Diyarbakır ili örneği. Mesopotamia Journal of Interdisciplinary Studies, 1(1), 45-67. DOI: 10.29228/mjis.54068

Başar, B. (2017). Farklı yağ ve şeker şurubunun tepsi kadayıfın duyusal ve dokusal özelliklerine etkisi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Erzurum.

Bayrak, M. F. (2015). Soframda Anadolu: Güneydoğu Anadolu yemekleri. İstanbul: Alfa Basım Yayım Dağıtım.

Bayram, Ü. (2018). Gastronomik kültürel miras olarak Buldan Günbalı. Journal of Tourism & Gastronomy Studies, 6(1), 361-371. DOI: 10.21325/jotags.2018.192

Berktaş, M. Y. ve Doğan, H. (2025). Gastronomide yapı taşı olarak örtülü bilgi: Eylem tabanlı kazanım ve geliştirme stratejileri. Sosyal, Beşerî ve İdari Bilimler Dergisi, 8(8): 626-637. DOI: 10.26677/TR1010.2025.1572

Bessière, J. (1998). Local development and heritage: Traditional food and cuisine as tourist attractions in rural areas. Sociologia Ruralis, 38(1), 21-34.

Bortolotto, C., & Ubertazzi, B. (2018). Editorial: Foodways as intangible cultural heritage. International Journal of Cultural Property, 25(4), 409-418. DOI: 10.1017/S0940739119000055

Boz, B., & Kayran, M. F. (2026). Diyarbakır ilinin mutfak kültürünün UNESCO yaratıcı şehirler ağına girme potansiyelinin SWOT analizi çerçevesinde değerlendirilmesi. Anatolia Social Research Journal, 5 (1), 30-44. DOI: 10.5281/zenodo.19307643

Brumberg-Kraus, J. (2020). The role of ritual in eating. H. L. Meiselman (Ed.), Handbook of Eating and Drinking içinde (ss. 333-348). Springer International Publishing. DOI:10.1007/978-3-030-14504-0_155

Büyüköztürk, Ş., Çakmak, E. K., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., & Demirel, F. (2008). Bilimsel araştırma yöntemleri (2. baskı). Ankara: Pegem Akademi.

Çalışkan, S. (2025). Somut olmayan kültürel miras listesinde yer alan gastronomik unsurların sürdürülebilir kalkınma amaçları açısından değerlendirilmesi (Gastronomic elements on the intangible cultural heritage list in terms of sustainable development goals). Journal of Tourism & Gastronomy Studies, 13(1), 935-956. DOI: 10.21325/jotags.2025.1589

Çokluk, Ö., Yılmaz, K., & Oğuz, E. (2011). A qualitative interview method: Focus group interview. Journal of Theoretical Educational Science, 4(1), 95-107.

del Barrio, M. J., Devesa, M., & Herrero, L. C. (2012). Evaluating intangible cultural heritage: The case of cultural festivals. City, Culture and Society, 3, 235-244.

Demirel, H. & Karakuş, H., (2019). Balıkesir yeme içme kültürü ve değişimi üzerine bir alan araştırması (A field research on eating and drinking culture of Balıkesir and its change). Journal of Tourism and Gastronomy Studies, 7(2), 1383-1404. DOI: 10.21325/jotags.2019.426

Deniz, D. (2023). Somut olmayan kültürel miras perspektifinden Gevaş ilçesinin mutfak kültürü üzerine bir araştırma. Journal of Humanities and Tourism Research, 13 (2): 307-319. DOI: 0.14230/johut1380

Dikme, S., Aksu, K. & Yaman, M. (2023). Sürdürülebilir gastronomi turizmi: Bir sistematik literatür taraması. Journal of Gastronomy, Hospitality and Travel, 6(4), 74-82. DOI: 10.33083/joghat.2023.248

Doğan, O., (2022). Meslek folkloru kapsamında büryancılık (Bitlis Örneği). Folklor Akademi Dergisi, 5(3), 555 – 569. DOI: 10.55666/folklor.1164646

Durlu Özkaya, F., & Can, A. (2012). Gastronomi turizminin destinasyon pazarlamasına etkisi. Türktarım Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı Dergisi, 28-33.

Elçi, D. & Kalkan, G. (2024). A review on Isparta's tangible and intangible cultural heritage: meals. Journal of Applied Tourism Research, 4(2),61-74.

Ercan, M. O., & Bayesen, D. (2022). Coğrafi işaretli yiyecek ürünlerinin incelenmesi: Diyarbakır ili örneği. Türk Mutfak Kültürü Araştırmaları Dergisi, 2(2), 54-63.

Erdoğan, İ., & Alemdar, K. (2005). Öteki kuram: kitle iletişimine yaklaşımların tarihsel ve eleştirel bir değerlendirmesi. Erk Yayınları.

Erşahin, R., & Demirci, B. (2025). More than words: Literary reflections of European gastronomy in the 16th–20th centuries. International Journal of Gastronomy and Food Science, 101247. DOI: 0.1016/j.ijgfs.2025.101247

Ertaş, Y. & Gezmen Karadağ, M. (2013). Sağlıklı beslenmede Türk mutfak kültürünün yeri. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 2(1), 117-136.

Everett, S. (2008). Beyond the visual gaze? The pursuit of an embodied experience through food tourism. Tourist studies, 8(3), 337-358. DOI: 10.1177/1468797608100594

Genç, T. & Demren, Ö. (2026). Meslek folkloru bağlamında Sivas esnaf lokantası kültürü. Folklor Akademi Dergisi, 9 (2), 15-29. DOI:10.55666/folklor.1854702

González Rodriguez, G. I., Campos Medel, E. M., & Tecnológico Nacional de México-Instituto Tecnológico Mario Molina, México. (2023). La identidad simbólica afromexicana desde su gastronomía: Un acercamiento a su patrimonio cultural. Turismo y Patrimonio, (21). DOI:10.24265/turpatrim.2023.n21.08

Grbac, B., & Milohanovic, A. (2008, July). Contribution of food products in creating cultural identity of tourist destination. In WSEAS International Conference. Proceedings. Mathematics and Computers in Science and Engineering (pp. 83-88). WSEAS.

Güler, S. (2007). Türk mutfağının değişim nedenleri üzerine genel bir değerlendirme. I. Ulusal Gastronomi Sempozyumu ve Sanatsal Etkinlikler içinde. Antalya: Dedeman Oteli.

Halıcı, N. (2015). Tatlılar. Güney Doğu Anadolu Bölgesi mutfak kültürü ve yemekleri içinde (s. 133). İstanbul: Oğlak Yayıncılık.

Hegarty, J. A., & Barry O’Mahony, G. (2001). Gastronomy: A phenomenon of cultural expressionism and an aesthetic for living. International Journal of Hospitality Management, 20(1), 3-13. DOI: 10.1016/S0278-4319(00)00028-1

Herman, J. L., & Matta, R. (2025). Food and UNESCO’s intangible cultural heritage journey. D. Goldstein (Ed.), Oxford Research Encyclopedia of Food Studies (1. bs.) içinde. Oxford University PressNew York, NY. DOI: 10.1093/acrefore/9780197762530.013.145

Işın, P. M. (2019). Gülbeşeker: Türk tatlılarının tarihi (3. baskı). İstanbul: Oğlak Yayıncılık.

Işın, P. M. (2022). Avcılıktan gurmeliğe yemeğin kültürel tarihi (5. baskı). İstanbul: Yapı Kredi Kültür Sanat Yayıncılık.

Kara, H. & Savaş, H. (2015). Doğrusal programlama metoduyla Diyarbakır ili gıda sektöründe bir üretim planlama uygulaması. Turkish Studies. DOI:10.7827/TurkishStudies.7636

Kaşlı, M., Cankül, D., Köz, E. N. & Ekici, A. (2015). Gastronomik miras ve sürdürülebilirlik: Eskişehir örneği. Eko-Gastronomi Dergisi, 1(2), 27-46.

Kaya, S. & Seçim, Y. (2022). Yöresel bir lezzet: Konya yağ somunu. Gastroia: Journal of Gastronomy and Travel Research, 6(1), 156-176.

Koca, N., & Tüğen, A. E. (2020). Somut olmayan kültür miras listesinde bir değer olan Türk kahvesine coğrafya perspektifinden bakış. Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 5(1), 347-362. DOI: 10.31454

Kurnaz, A., Kurnaz, H. A. & Aslan, E. (2026). The imece tradition in the context of gastronomic cultural heritage. International Journal of Gastronomy and Food Science, 101408. DOI: 10.1016/j.ijgfs.2026.101408

Lenzerini, F. (2011). Intangible cultural heritage: The living culture of peoples. European Journal of International Law, 22(1), 101-120. DOI: 10.1093/ejil/chr006

Lin, M. P., Marine-Roig, E. & Llonch-Molina, N. (2021). Gastronomy as a sign of the identity and cultural heritage of tourist destinations: A bibliometric analysis 2001–2020. Sustainability, 13(22), 12531. DOI:10.3390/su132212531

López-Guzmán, T., & Jesus, M. M. (2012). Tourism, culture and gastronomy. An approach to the culinary routes. Tourism & Management Studies, 915-922.

Namey, E., Guest, G., McKenna, K. & Chen, M. (2016). Evaluating bang for the buck: A cost-effectiveness comparison between individual interviews and focus groups based on thematic saturation levels. American Journal of Evaluation, 37(3), 425-440. DOI:10.1177/1098214016630406

Oğuz, M. Ö. (2013). Terim olarak somut olmayan kültürel miras. Milli folklor, 25(100), 5-13.

Özbay, G. (2017). Dünden bugüne gastronomi. M. Sarmaşık (Ed.), Tüm yönleriyle gastronomi bilimi içinde (ss. 1-40). Ankara: Detay Yayıncılık.

Özbay, G. (2019). Güney Doğu Anadolu Bölgesi mutfağı. M. Sarmaşık & G. Özbay (Ed.), Ulusal gastronomi ve Türk mutfağı (tarihçe, hammadde, ritüeller, özgün yemekler ve reçeteler) içinde (ss. 299-361). Ankara: Detay Yayıncılık.

Özkan, M. (2019). Diyarbakır: Hıllorik. M. Y. Saçlık & S. Çevik (Ed.), Bir yerin tabaktaki kimliği içinde (ss. 150-154). Ankara: Detay Yayıncılık.

Özkan, Ç. (2020). Sürdürülebilir gastronomi turizmi kapsamında somut olmayan kültürel miras unsuru: Hıdırellez pilavı üzerine bir araştırma, Türk Turizm Araştırmaları Dergisi, 4(1): 361-373. DOI: 10.26677/TR1010.2020.317

Pekak, R., Türker, S., Elgün, A., Ertaş, N. & Demir, M. K. (2009). Kadayıf yapımında kullanılacak unun optimum şartlarda üretimi üzerine bir araştırma. Bitkisel Araştırma Dergisi, 1, 20–26.

Perry, C. (1993). Early Turkish influence on Arab and Iranian cuisine. Dördüncü Milletlerarası Yemek Kongresi: Türkiye 3-6 Eylül 1992 içinde (ss. 242-243). Konya.

Polat, A. (2022). Nitel araştırmalarda yarı-yapılandırılmış görüşme soruları: Soru form ve türleri, nitelikler ve sıralama. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22(Özel Sayı 2), 161-182. DOI:10.18037/ausbd.1227335

Ramazanova, M., Cardoso, RS ve Freitas, IV (2022). Somut olmayan kültürel miras olarak ritüel gıdaların korunmasında sosyal medyanın rolü. Kültürel Sürdürülebilir Turizm (CST): 22-23 Kasım 2022 Uluslararası Kültürel Sürdürülebilir Turizm Konferansı'nın (CST) 4. baskısının özet kitabı (s. 68-69). IEREK, Instituto Superior da Maia (ISMAI), CEDTUR.

Reynolds, P. C. (1993). Food and tourism: Towards an understanding of sustainable culture. Journal of Sustainable Tourism, 1(1), 48-54.

Saatçi, G. (2016). Kültürel miras olarak gastronomi. H. Yılmaz (Ed.), Bir iletişim biçimi olarak gastronomi içinde (ss. 1-18). Ankara: Detay Yayıncılık.

Sabbağ, Ç. & Boğan, E. (2019). Türk mutfağının gelişim sürecine genel bakış. M. Sarmaşık & G. Özbay (Ed.), Ulusal gastronomi ve Türk mutfağı (tarihçe, hammadde, ritüeller, özgün yemekler ve reçeteler) içinde (ss. 3-60). Ankara: Detay Yayıncılık.

Saçılık, M. Y., Çevik, S. & Toptaş, A. (2023). Geçmişin mutfaklarından geleceğin sofralarına: Bandırma-Erdek bölgesinin gastronomik mirası. Turizm ve Gastronomi Çalışmaları Dergisi, 6(1), 300–319. https://jotags.net/index.php/jotags/article/view/369 adresinden erişildi.

Salman, A., Şahin, E., Tomaili, Ş. D., Özoğul, C., & Yüncü, H. R. (2026). Deneyimsel gastronomi ve somut olmayan kültürel miras: Hatay mutfağında ağızlı taş kadayıfı üzerine bir durum çalışması. Journal of Gastronomia, 3(1), 70-87.

Satouf, M., Köten, M., Hatib, B., Alkayari, R. & Şeyhahmet, A. (2020). Suriye burma tatlısının bazı kalite özelliklerinin belirlenmesi. Iğdır Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 10(1), 271-279.

Sevimli, Y. (2019). Türk mutfağında tatlı kültürünün tarihçesi. UGTAK Cappadocia: 4. Uluslararası Gastronomi Turizmi Araştırmaları Kongresi Bildiri Kitabı içinde (ss. 248-255). Nevşehir.

Silva, F. M., Ramazanova, M., & Freitas, I. V. (2025). Safeguarding traditional Portuguese gastronomy as an intangible cultural heritage through tourism: The case of north of Portugal. Tourism and Hospitality, 6(2), 92. DOI: 10.3390/tourhosp6020092

Solmaz, R. (2025). Kültürel hafızanın ve yerel kimliğin korunmasında somut olmayan mirasın rolü: Ödemiş nohut mayalı ekmeği. Seyahat ve Otel İşletmeciliği Dergisi, 22(3), 883-903.DOI:10.24010/soid.1782743

Şanlıer, N., Cömert, M. & Durlu-Özkaya, F. (2008). Türk mutfağındaki geleneksel tatlı ve helvaları gençlerin tanıma durumu. Türkiye 10. Gıda Kongresi içinde. Erzurum.

Teixeira, V. A. V., & Ribeiro, N. F. (2013). The lamprey and the partridge: a multi-sited ethnography of food tourism as an agent of preservation and disfigurement in Central Portugal. Journal of Heritage Tourism, 8(2-3), 193-212. DOI: 10.1080/1743873X.2013.767813

T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı. (2025). Türk kültürü. 18 Ekim 2025 tarihinde https://www.ktb.gov.tr/TR-96254/kultur.html adresinden erişildi.

Timothy, D. J., & Ron, A. S. (2013). Understanding heritage cuisines and tourism: Identity, image, authenticity, and change. Journal of Heritage Tourism, 8(2-3), 99-104. DOI: 10.1080/1743873X.2013.767815

Türkmen, N., (2023). Bir tören ritüeli: İskilip dolması geleneği. Folklor Akademi Dergisi, 6 (2), 731– 751. DOI: 10.55666/folklor.1314099

Türnüklü, A. (2000). Eğitimbilim araştırmalarında etkin olarak kullanılabilecek nitel bir araştırma tekniği: Görüşme. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 24(24), 543-559.

Uçuk, C. & Şahan, M. (2021). Güney Doğu Anadolu Bölgesi. E. Köksal Sezgin (Ed.), Kültürel miras Anadolu’nun yöresel mutfakları içinde (ss. 319-343). Ankara: Nobel Yayıncılık.

UNESCO (2003), Official website of the Convention for the Safeguarding of Intangible Cultural Heritage. UNESCO, New York, NY.

Ünal, Ş. G., & Genç, S. (2025). Geleneksel üreticilerin perspektifinden İzmir’in sokak lezzeti somatanın bir kültürel miras ögesi olarak değerlendirilmesi. Journal of Gastronomy Hospıtalıty and Travel. 8(1), 260-276. DOI: 10.33083/joghat.2025.494

Vanhonacker, F., Verbeke, W., Guerrero, L., Claret, A., Contel, M., Scalvedi, L., Żakowska‐Biemans, S., Gutkowska, K., Sulmont‐Rossé, C., Raude, J., Granli, B. S., & Hersleth, M. (2010). How European consumers define the concept of traditional food: Evidence from a survey in six countries. Agribusiness, 26(4), 453-476. DOI: 10.1002/agr.20241

Vecco, M. (2010). A definition of cultural heritage: From the tangible to the intangible. Journal of Cultural Heritage, 11(3), 321-324. DOI: 10.1016/j.culher.2010.01.006

Vidal González, M. (2008). Intangible heritage tourism and identity. Tourism Management, 29(4), 807-810. DOI: 10.1016/j.tourman.2007.07.003

Williams, R. (1960). Border County, at 11.

Yayla, Ö. (2021). Coğrafya ve lezzet: Seçilmiş yemekler üzerinden Türkiye’nin lezzet anlayışı. Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık.

Yeşilyurt, B., & Kurnaz, A. (2021). Somut olmayan kültürel miras listesine gastronomik bir bakış. INGANT 2021 (2. Uluslararası Turizmde Yeni Jenerasyonlar ve Yeni Trendler Kongresi) içinde (ss. 795-806). Sakarya Uygulamalı Bilimler Üniversitesi.

Yıldırım, A. & Şimşek, H. (2016). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (Genişletilmiş 10. baskı). Ankara: Seçkin Yayıncılık.

Yayınlanmış

30-09-2026

Nasıl Atıf Yapılır

DEMİR, N., & KAVAK, S. (2026). Usta-Çırak Geleneğiyle Gastronomik Mirasın Aktarımı: Diyarbakır Burma Kadayıfı Örneği (The Transmission of Gastronomic Heritage Through the Master-Apprentice Tradition: The Case of Diyarbakır Burma Kadayıf). Turizm & Gastronomi Çalışmaları Dergisi, 14(3), 2636-2657. https://doi.org/10.63556/jotags.2026.1906